Edinburgh Fringe Gösterinizde Caption veya Üst Yazı Gerekli mi?

İngilizce dışındaki bir dilde oynanan gösteriniz Edinburgh Fringe Festival’a gidiyorsa, erişilebilirlik ve çeviri sorusu çoğu zaman basit bir cümleyle başlar:

İngilizce altyazıya ihtiyacımız var.

Bu cümle bir afişte veya bilet ilanında işe yarayabilir. Prodüksiyon için yeterince kesin değildir.

Bir mekân “captions” sözünü işitip sağır veya işitme kaybı olan izleyiciler için erişilebilirliği düşünebilir. Bir çevirmen “surtitles” sözünü işitip önceden hazırlanmış canlı çeviriyi düşünebilir. Bir yapımcı “subtitles” sözünü işitip video tarzında bir dosya hayal edebilir. Sahne amiri yalnızca, oyuncu bir bölümü atlarsa metni birinin canlı olarak cue’layıp cue’layamayacağını önemseyebilir.

Herkes makul kelimeler kullanıyor olabilir.

Yine de farklı şeyler planlıyor olabilirler.

Sorun bunlara subtitles, surtitles ya da captions demeniz değildir.

Sorun, kelime hiç tanımlanmadığı için yanlış iş akışının kurulmasıdır.

Bu makale, bir Fringe gösterisine İngilizce üst yazı eklemeye dair bir başka kapsamlı kılavuz değildir. Pratik kurulum için İngilizce dışı bir Fringe gösterisine İngilizce üst yazı nasıl eklenir yazısını okuyun.

Bu makale, kurulumdan önce verilmesi gereken kararla ilgilidir:

Gerçekte hangi tür metni istiyorsunuz?

Fringe kararı: çeviri mi, erişilebilirlik mi, yoksa ikisi birden mi?

Edinburgh Fringe’de İngilizce dışı bir topluluk genellikle birbiriyle ilişkili ancak farklı üç sorundan birini çözmeye çalışır.

İlk sorun çeviridir. Gösteri bir dilde oynanır ve İngilizce konuşan izleyicinin onu takip edebilmesinin bir yolu gerekir. Bu genellikle İngilizce üst yazı iş akışıdır.

İkinci sorun erişilebilirliktir. Sağır veya işitme kaybı olan izleyiciler yalnızca diyaloğu değil, konuşmacı tanımlamasını, müziği, ses efektlerini ya da sahne dışındaki sesi de temsil eden metne ihtiyaç duyabilir. Bu bir captioning iş akışıdır.

Üçüncü sorun sunumdur. İzleyici metni projeksiyon ekranında, projeksiyon modunda, kendi telefonunda bir seyirciye yönelik mobil görünüm aracılığıyla veya birden fazla sunum yoluyla okuyabilir.

Bu kararlar birbiriyle bağlantılıdır, ancak aynı karar değildir.

Ekip bunları ayırmazsa yanlış sorunu çözebilir. Mekân erişilebilirlik caption’larını sorarken ekip yalnızca çeviriden oluşan üst yazılar hazırlayabilir. Metnin ne içermesi gerektiğine karar vermeden önce bir projektör seçebilir. Prodüksiyon ekibinin hâlâ canlı cue planı yokken izleyiciye “altyazı mevcut” diyebilir.

Daha iyi ilk soru şudur:

Dili mi çeviriyoruz, ses bilgisine erişim mi sağlıyoruz, bir sunum yöntemi mi seçiyoruz, yoksa bunların birden fazlasını aynı anda mı yapıyoruz?

Yaygın terminoloji tuzakları

Tehlike, bir kelimenin ahlaken doğru, diğerinin yanlış olması değildir. Tehlike, belirsiz dilin belirsiz planlama yaratmasıdır.

Ekip şöyle derse…	Ama şunu kastediyorsa…	Risk
“Altyazıya ihtiyacımız var.”	İngilizce dışı canlı bir gösteri için İngilizce çeviri	Birisi canlı cue’lanabilir metin yerine video tipi altyazı dosyası hazırlayabilir.
“Caption’a ihtiyacımız var.”	Yabancı dildeki diyalog için İngilizce üst yazılar	Mekân bunun ses işaretleri ve konuşmacı bilgisi içeren bir erişilebilirlik caption gereksinimi olduğunu varsayabilir.
“Üst yazılarımız var.”	Yalnızca çeviri metni	Sağır veya işitme kaybı olan izleyiciler için erişim yine de eksik kalabilir.
“Altyazıları projeksiyonla göstereceğiz.”	Eksiksiz bir metin iş akışı	Ekip, çeviriyi, cue zamanlamasını veya operatörün toparlanmasını çözmeden ekran yerleşimini çözebilir.
“İzleyiciler telefonlarını kullanabilir.”	Tamamlanmış bir mobil iş akışı	Ekip dil seçimini, QR girişini, testi veya canlı cue kontrolünü unutabilir.
“PowerPoint yeterli.”	Canlı üst yazı kumanda ortamı	Oyuncular atladığında, durakladığında ya da cue listesi değiştiğinde operatör sıkışabilir.

Asıl terminoloji tuzağı budur: Kelime bir karar gibi gelir, ancak prodüksiyonun hâlâ içeriği, gösterimi ve canlı çalışmayı tanımlaması gerekir.

Genel terminoloji rehberi için tiyatro caption’ları ile üst yazılar arasındaki farkı okuyun.

İngilizce üst yazıların muhtemelen doğru talep olduğu durumlar

İngilizce dışı birçok Fringe gösterisi için ana ihtiyaç basittir: Edinburgh’daki yerel izleyiciler, eleştirmenler, mekân ekipleri, programcılar veya turne bağlantıları konuşulan ya da söylenen metni anlamalıdır.

Bu durumda prodüksiyon talebi genellikle şöyle olmalıdır:

İngilizce dışı canlı bir gösteri için önceden hazırlanmış İngilizce üst yazılar.

Bu, İngilizce metnin gösteriden önce çevrilip gözden geçirildiği ve ardından canlı okunabilir cue’lara bölündüğü anlamına gelir. İzleyiciler gündelik olarak buna “İngilizce altyazı” diyebilir; pazarlama metni için bu tamamen uygundur.

Ancak prodüksiyon ekibi içinde “önceden hazırlanmış İngilizce üst yazılar”, “altyazı”dan daha yararlıdır; çünkü üç önemli şeyi söyler:

• Metin bir çeviridir; varsayılan olarak erişilebilirlik caption’ı değildir.
• Metin performanstan önce hazırlanır; sıfırdan canlı yazılmaz.
• Metin, sabit bir video altyazı dosyası olarak değil, canlı performans sırasında çalışmalıdır.

Durumunuz buysa ayrıntılı kurulum pratik kılavuzdadır: İngilizce dışı bir Fringe gösterisine İngilizce üst yazı nasıl eklenir.

Caption gerekebilecek durumlar

Caption’lar farklı bir iş yapar.

Edinburgh Festival Fringe’in captioning rehberi captioning ile surtitles arasında ayrım yapar. Bu rehberde surtitles, yabancı dildeki prodüksiyonların İngilizce çevirisiyle ilişkilendirilirken captioning, sağır veya işitme kaybı olan izleyicileri destekleyebilir ve diyalogdan fazlasını içerebilir.

Bu fark teknik provadan önce önemlidir.

Bir captioning planı, yalnızca çeviri üst yazılarından oluşan bir planın cevaplaması gerekmeyen soruları cevaplamak zorunda kalabilir:

• Metin konuşmacıları tanımlayacak mı?
• Sahne dışı sesler etiketlenecek mi?
• Müzik, ses efektleri veya anlamlı sessizlik temsil edilecek mi?
• Caption kullanan bir izleyici kimin konuştuğunu ve hangi ses bilgisinin önemli olduğunu anlayacak mı?
• Caption içeriğini yalnızca çeviri doğruluğu için değil, erişilebilirlik için kim gözden geçiriyor?

Gösteri İngilizce dışındaysa ve aynı zamanda erişilebilirlik taahhüdü taşıyorsa cevap ikisi birden olabilir: çeviri için İngilizce üst yazılar ve ses ile konuşmacı bilgisinin gerekli olduğu yerlerde caption içeriği.

“Altyazı”nın hâlâ yerinde olduğu alanlar

“Altyazı” izleyici için hâlâ kullanışlı bir dildir.

Birçok izleyici “surtitles” aramaz. İngilizce altyazı, İngilizce dışı bir oyun için altyazı veya Fringe Festival gösterilerinde altyazı arar. Bir listede “İngilizce altyazı mevcut” en açık ifadeyse, doğru kamusal ifade bu olabilir.

Risk, aynı geniş kelimeyi iç prodüksiyon şartnamesi olarak kullanmaktır.

İzleyiciye dönük metin şöyle diyebilir:

İngilizce altyazı mevcut.

İç prodüksiyon notu şöyle diyebilir:

Önceden hazırlanmış İngilizce üst yazılar; açılıştan önce gözden geçirilecek ve performans sırasında canlı cue’lanacaktır.

Bu iki cümle farklı kitlelere hizmet eder. Her ikisini de korumak kafa karışıklığını azaltabilir.

Projeksiyon modu ve seyirciye yönelik mobil görünüm gösterim seçenekleridir

Ekran bir içerik stratejisi değildir.

Oda uygun olduğunda projeksiyon mükemmel olabilir. Paylaşılan bir ekran temiz ve teatral görünebilir. Herkes aynı metni okur. Kimsenin telefon tutması gerekmez.

Ancak Edinburgh Fringe Festival, tek teknik kuruluma sahip tek bir oda değildir. Küçük bir turne ekibi kısa teknik süreyle, sorunlu görüş açılarıyla, sınırlı ekipmanla veya üst yazılar düşünülerek hiç tasarlanmamış bir mekânla karşılaşabilir.

Bu yüzden mobil görüntüleme pratik olabilir. Seyirciye yönelik mobil görünüm ile seyirciler tarayıcı tabanlı bir görünüm açabilir, etkin bir dil seçebilir ve hazırlanmış metni kendi telefonlarında okuyabilir.

Ancak mobil görüntüleme yine de yalnızca bir sunum yöntemidir. Metnin çeviri, captioning veya ikisi birden olup olmadığını belirlemez.

Projeksiyon, seyirciye yönelik mobil görünüm veya ikisini birden seçmeden önce şunlara karar verin:

• izleyicinin hangi metin içeriğine ihtiyacı olduğu;
• hangi dillerin kullanılabilir olması gerektiği;
• captioning bilgisinin gerekli olup olmadığı;
• bazı izleyiciler için özgün dilin görünür kalıp kalmaması gerektiği;
• mekânda güvenilir bir ortak ekran konumu olup olmadığı;
• ön alan personelinin izleyiciye erişim yolunu açıklayıp açıklayamayacağı.

Ürün iş akışı için projeksiyon ve mobil üst yazı iş akışına bakın.

Fringe ekipleri için teknik prova kontrol listesi

Teknik provadan önce bir yapımcı veya kumpanyanın yöneticisi şu soruları cevaplayabilmelidir.

Metin içeriği

• İngilizce üst yazı, caption veya ikisini birden mi hazırlıyoruz?
• Caption gerekiyorsa, ilgili yerlerde konuşmacı etiketlerini, müziği, ses efektlerini ve sahne dışı sesi ekledik mi?
• İngilizce metin canlı performans sırasında okunabilirlik açısından gözden geçirildi mi?

Sunum

• İzleyiciler projeksiyon modu, seyirciye yönelik mobil görünüm veya ikisi aracılığıyla mı okuyacak?
• Projeksiyon kullanılıyorsa ekran ya da projektör çıkışı nerede olacak?
• Mobil görüntüleme kullanılıyorsa izleyiciler bağlantıyı veya QR kodunu nasıl alacak?
• Birden fazla dil varsa hangi parçaların etkinleştirileceğine kim karar verir?

Operasyon

• Performans sırasında metni cue’lamaktan kim sorumludur?
• Yanlış metin görüntülenirse karartma veya metni gizleme prosedürü var mı?
• Gösteri provadan sonra değişirse ne olur?
• Kapılar açılmadan önce nihai metni kim onaylar?

Bu kontrol listesi bilerek pratiktir. Terminoloji tartışmasının soyut kalmasını önler.

SurtitleLive’ın uygun olduğu durumlar

SurtitleLive, tek bir sabit ekran formatı değil, önceden hazırlanmış canlı metin etrafında tasarlanmıştır.

Ekip çeviri üst yazıları, erişilebilirlik caption’ları veya ikisini birden hazırladığını bildiğinde kurulum daha kolay yapılandırılır:

• dil parçaları;
• projeksiyon modu;
• seyirciye yönelik mobil görünüm;
• operatör cue’laması;
• karartma veya metni gizleme davranışı;
• çok dilli izleyici erişimi.

Ekibin bir senaryosu veya çoğunlukla sabit bir performans metni varsa, açılıştan önce metni inceleyebiliyorsa ve sabit bir video altyazı dosyası yerine canlı sunuma ihtiyaç duyuyorsa SurtitleLive güçlü bir uyum sağlar.

Gösteri çoğunlukla doğaçlamaysa, her gece önemli ölçüde değişiyorsa veya uzun izleyici etkileşimlerine dayanıyorsa ekip canlı captioner, speech-to-text raportörü veya karma bir kurulum gerektirebilir.

Amaç her Fringe gösterisini daha teknik hâle getirmek değildir.

Amaç teknik kararların kazara verilmesini önlemektir.

SurtitleLive’ın mobil ve projeksiyonlu üst yazıları nasıl desteklediğini görün

Daha açık bir prodüksiyon talebi

Bir mekâna veya araç sağlayıcısına şunu sormak yerine:

Altyazımız olabilir mi?

Şuna daha yakın bir talepte bulunun:

İngilizce dışı canlı bir gösteri için önceden hazırlanmış İngilizce üst yazılara ihtiyacımız var. Projeksiyon modu, seyirciye yönelik mobil görünüm erişimi veya ikisi birden gerekebilir. Caption erişilebilirliği gerekiyorsa, ses ve konuşmacı bilgisini ayrıca planlamamız gerekir.

Bu talep daha uzundur.

Yanlış anlaşılması da çok daha zordur.

Mekâna gösterinin canlı olduğunu söyler. Çevirmenlere metnin performans sırasında okunabilir olması gerektiğini söyler. Prodüksiyona erişilebilirlik caption’ları ile çeviri üst yazılarının ilişkili ama aynı şey olmadığını söyler.

En önemlisi, ekibin farkı ancak teknik prova sırasında keşfetmesini önler.

Afiş basit olabilir. İş akışı olamaz.

İzleyicinin anladığı ifade buysa “İngilizce altyazı” kullanın.

Önceden hazırlanmış canlı çeviriyi planlarken “üst yazı” kullanın.

Konuşmanın yanı sıra ses için de erişilebilir metin planlarken “caption” kullanın.

İzleyicinin metni nasıl alacağına karar verirken “projeksiyon modu” veya “seyirciye yönelik mobil görünüm” kullanın.

Her afişte kelimenin mükemmel olması gerekmez.

İş akışının gerekir.

Doğru Fringe üst yazı veya caption iş akışını hazırlayın

Kaynaklar

• Edinburgh Festival Fringe, Captioning your show
• SurtitleLive, Edinburgh Fringe Festival’daki İngilizce dışı bir gösteriye İngilizce üst yazı nasıl eklenir
• SurtitleLive, Senaryo hazırlığı ve canlı sunum için tiyatro altyazı yazılımı