Cách thêm phụ đề tiếng Anh cho một vở diễn không phải tiếng Anh tại Edinburgh Fringe

Nếu vở diễn tiếng Việt hoặc một ngôn ngữ không phải tiếng Anh khác của bạn sắp đến Edinburgh Fringe, câu hỏi đặt ra thường không còn là lý thuyết.

Mà là thực tế:

Khán giả nói tiếng Anh sẽ hiểu vở diễn bằng cách nào?

Bạn có thể đã có một vở sản xuất tốt. Bạn có thể đã có một kịch bản rõ ràng, một bản dịch hoàn chỉnh, hay một đạo diễn biết chính xác nhịp điệu tiếng Anh của vở diễn nên như thế nào. Nhưng Fringe tạo thêm áp lực. Địa điểm biểu diễn có thể xa lạ. Thời gian kỹ thuật có thể rất ngắn. Khán giả có thể bao gồm người dân địa phương, các nhà tuyển chọn quốc tế, nhà phê bình, và cả những người thuộc cộng đồng ngôn ngữ gốc của vở diễn trong cùng một khán phòng.

Vậy nên, quyết định về phụ đề không chỉ là "chúng ta có nên dịch vở kịch không?"

Mà là:

• Làm thế nào để thêm phụ đề tiếng Anh mà không phải dựng lại toàn bộ vở diễn quanh một màn hình?
• Làm thế nào để giữ cho ngôn ngữ gốc vẫn hiển hiện, và thậm chí cung cấp thêm lựa chọn ngôn ngữ khác cho những người cần?
• Làm thế nào để tránh một quy trình PowerPoint sụp đổ khi buổi biểu diễn thay đổi?
• Làm thế nào để chọn một công cụ phụ đề mà một đội lưu diễn nhỏ thực sự có thể vận hành?

Hướng dẫn này được viết cho người đưa ra quyết định đó: nhà sản xuất, giám đốc nghệ thuật, quản lý đoàn, dịch giả, hoặc người phụ trách sáng tạo, những người cần khán giả nói tiếng Anh theo dõi được một vở diễn Fringe không dùng tiếng Anh.

Câu trả lời ngắn gọn

Để thêm phụ đề tiếng Anh cho một vở diễn Fringe không dùng tiếng Anh, hãy bắt đầu từ kịch bản, soạn một danh sách lệnh phụ đề tiếng Anh đã được rà soát, chọn xem khán giả sẽ đọc phụ đề trên màn hình hay trên điện thoại của chính họ, rồi vận hành buổi biểu diễn với một người điều khiển trực tiếp bấm lệnh phụ đề ăn khớp với diễn viên.

Đối với nhiều đoàn diễn Fringe, lộ trình nhẹ nhàng nhất là:

1. Tải kịch bản lên.
2. Tạo các dòng/lệnh phụ đề kịch bản có thể chỉnh sửa.
3. Rà soát bản dịch tiếng Anh.
4. Chia sẻ mã QR hoặc đường dẫn tới trình xem cho khán giả.
5. Để người điều khiển bấm lệnh phụ đề tiếng Anh trong suốt buổi biểu diễn trực tiếp.

Đó là quy trình mà SurtitleLive được xây dựng dựa trên.

Xem quy trình của SurtitleLive đang hoạt động:

Bắt đầu quy trình phụ đề tiếng Anh cho Fringe của bạn

Bước 1: Dịch từ kịch bản, không phải từ các slide trống

Sai lầm đầu tiên mà nhiều đoàn mắc phải là bắt đầu từ một bộ slide.

Thoạt nhìn thì có vẻ đơn giản. Sao chép một dòng từ kịch bản. Dán vào PowerPoint. Ngắt dòng chữ. Chỉnh phông chữ. Lặp lại cho đến khi toàn bộ vở diễn có phụ đề tiếng Anh.

Rồi đạo diễn cắt đi một lời thoại.

Rồi dịch giả đổi một cụm từ.

Rồi buổi tập cho thấy một câu dài cần được tách thành hai lệnh phụ đề ngắn hơn.

Giờ đây, bộ slide không còn chỉ là một công cụ trình chiếu. Nó đã trở thành cơ sở dữ liệu phụ đề, tài liệu dịch, và hệ thống phát trực tiếp cùng một lúc. Điều đó rất mong manh.

Đối với một vở diễn Fringe không dùng tiếng Anh, điểm khởi đầu tốt hơn là kịch bản.

Các phụ đề của bạn thường nên đi theo lộ trình này:

Kịch bản -> Bản dịch tiếng Anh -> các dòng/lệnh có thể chỉnh sửa -> rà soát tập luyện -> bấm lệnh trực tiếp

SurtitleLive được xây dựng xoay quanh một quy trình ưu tiên kịch bản. Một đoàn có thể tải lên kịch bản Word (.docx), biến văn bản trích xuất thành các dòng/lệnh có thể chỉnh sửa, rà soát và chỉnh sửa người nói, lời thoại và các lựa chọn dịch thuật, sau đó tinh chỉnh phụ đề tiếng Anh trước khi biểu diễn.

Mục tiêu không phải là loại bỏ sự phán đoán của con người. Mục tiêu là ngừng lãng phí thời gian sản xuất vào việc sao chép thủ công và định dạng slide.

AI có thể giúp chuẩn bị bản nháp. Còn đoàn diễn vẫn là người quyết định khán giả nói tiếng Anh nên đọc gì.

Điều này quan trọng bởi vì phụ đề không chỉ đơn thuần là dịch từng chữ. Chúng là văn bản biểu diễn. Văn bản tiếng Anh phải đủ ngắn để đọc, đủ rõ để theo dõi, và được canh thời gian đủ khớp với diễn viên để khán giả vẫn ở trong vở diễn.

Bước 2: Quyết định xem khán giả nói tiếng Anh và khán giả nói ngôn ngữ gốc có cần văn bản khác nhau không

Một vở diễn không dùng tiếng Anh tại Fringe có thể có nhiều hơn một nhu cầu khán giả.

Khán giả nói tiếng Anh có thể cần một bản dịch rõ ràng.

Khán giả nói ngôn ngữ gốc có thể muốn lời văn bám sát văn bản nguồn hơn.

Một số vở sản xuất cũng có thể muốn có thêm lựa chọn các ngôn ngữ không phải tiếng Anh khác. Một đoàn kịch nói tiếng Pháp có thể chuẩn bị phụ đề tiếng Anh cho khán giả Edinburgh trong khi cũng cung cấp tiếng Đức hoặc tiếng Hà Lan cho các địa điểm đối tác ở châu Âu lục địa. Một vở diễn lưu diễn bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ hoặc tiếng Ba Lan có thể giữ ngôn ngữ gốc hiển thị trong khi thêm tiếng Anh và ngôn ngữ của bên đồng tổ chức. Một vở đồng sản xuất có thể cần tiếng Anh để được khám phá tại Fringe trong khi cũng hỗ trợ ngôn ngữ của các đối tác lưu diễn.

Các nhà tuyển chọn quốc tế có thể cần theo dõi câu chuyện nhanh chóng mà không bị mất dấu dàn dựng, âm nhạc hay nhịp điệu.

Đó là lúc một dòng phụ đề chiếu đơn lẻ có thể trở nên quá tải.

Ví dụ:

• Một vở diễn tiếng Quảng Đông có thể cần phụ đề tiếng Anh cho khán giả địa phương Edinburgh trong khi vẫn giữ nhịp điệu tiếng Quảng Đông hiển hiện cho người xem Hồng Kông.
• Một vở diễn tiếng Tây Ban Nha có thể muốn phụ đề tiếng Anh cho các nhà tuyển chọn trong khi vẫn giữ một tùy chọn xem bằng tiếng Tây Ban Nha cho khán giả từ Tây Ban Nha hoặc Mỹ Latinh.
• Một vở diễn tiếng Ả Rập có thể cần phụ đề tiếng Anh để được khám phá tại Fringe trong khi cung cấp văn bản tiếng Ả Rập cho khán giả đọc ngôn ngữ gốc.

Nếu mọi ngôn ngữ được đặt trên cùng một màn hình, kết quả có thể trở nên khó đọc hơn cho tất cả mọi người.

SurtitleLive cho phép đoàn diễn chuẩn bị các tùy chọn ngôn ngữ và để khán giả chọn ngôn ngữ xem trên thiết bị của riêng họ. Một khán giả nói tiếng Anh có thể theo dõi phụ đề tiếng Anh. Một khán giả khác có thể chọn ngôn ngữ gốc hoặc một ngôn ngữ không phải tiếng Anh khác đã được chuẩn bị nếu đoàn cung cấp.

Đó là giá trị thực sự của phụ đề di động cho các tác phẩm Fringe không dùng tiếng Anh. Không phải là "điện thoại thay vì sân khấu." Mà là sự lựa chọn ngôn ngữ mà không ép mọi bản dịch vào một bề mặt chiếu chung duy nhất.

Xem cách chuẩn bị phụ đề tiếng Anh từ kịch bản của bạn

Bước 3: Chọn phương thức hiển thị trước khi bạn đến địa điểm biểu diễn

Có ba cách phổ biến để hiển thị phụ đề tiếng Anh tại Fringe:

Điểm quyết định	PowerPoint hoặc slide	Phụ đề chiếu cố định	Phụ đề di động SurtitleLive
Nhiều ngôn ngữ cùng lúc	Thường chật chội trên một slide	Có thể cần nhiều màn hình	Mỗi khán giả có thể chọn một ngôn ngữ
Diễn viên bỏ qua một đoạn	Người điều khiển tìm kiếm trong các slide	Cùng một áp lực tuyến tính	Người điều khiển có thể nhảy đến đúng lệnh
Việc chuẩn bị bắt đầu từ	Sao chép-dán vào các slide trống	Thường là sao chép-dán hoặc tệp phụ đề riêng	Từ kịch bản Word thành các dòng/lệnh có thể chỉnh sửa
Phù hợp với địa điểm Fringe	Tùy thuộc vào thiết lập màn hình	Tùy thuộc vào phần cứng và đường nhìn	Khán giả quét mã QR hoặc mở một đường dẫn trình xem
Phù hợp nhất	Các vở diễn tuyến tính rất đơn giản	Các khán phòng có chiếu đáng tin cậy	Đội lưu diễn cần phụ đề tiếng Anh linh hoạt

Điều này không có nghĩa là chiếu là sai. Nếu khán phòng có màn hình tốt, đường nhìn rõ ràng, và đủ thời gian thiết lập, phụ đề chiếu có thể mang lại trải nghiệm khán giả tốt nhất.

Nhưng nhiều đoàn Fringe không thể mặc định điều đó.

SurtitleLive hỗ trợ cả hai lộ trình. Cùng một quy trình của người điều khiển có thể bấm lệnh phụ đề tới Chế độ Chiếu cho màn hình sân khấu đồng thời phục vụ người xem di động cho những khán giả cần bản dịch ngôn ngữ khác. Nếu khán phòng có thể hỗ trợ chiếu, đoàn có thể dùng nó. Nếu một số khán giả cần tiếng Anh, ngôn ngữ gốc, hoặc một ngôn ngữ khác đã được chuẩn bị trên thiết bị riêng của họ, trình xem di động có thể chạy song song.

Phụ đề di động cho bạn một lộ trình khác. Khán giả quét mã QR hoặc mở một đường dẫn trình xem, chọn ngôn ngữ được kích hoạt, và đọc phụ đề trên trình duyệt di động của họ. Không cần cài đặt ứng dụng.

Đối với một đoàn lưu diễn không dùng tiếng Anh, điều đó giảm bớt sự phụ thuộc vào phần cứng của địa điểm biểu diễn và cho nhà sản xuất một câu trả lời rõ ràng hơn trước khi đến:

Nếu chiếu hoạt động, hãy dùng nó.

Nếu chiếu hoạt động nhưng khán giả cần nhiều hơn một ngôn ngữ, hãy chạy chiếu và xem di động cùng nhau.

Nếu chiếu rủi ro, hãy giữ sẵn tùy chọn điện thoại khán giả.

Nếu khán giả cần các bản dịch ngôn ngữ khác nhau, đừng ép mọi bản dịch lên cùng một màn hình.

Bước 4: Giữ cho phụ đề luôn trực tiếp với một người điều khiển

Một buổi biểu diễn sân khấu có kịch bản không phải là một tệp video.

Diễn viên thở, ngắt, tăng tốc, chậm lại, và đôi khi bỏ qua.

Đó là lý do phụ đề tiếng Anh đã chuẩn bị vẫn cần việc bấm lệnh trực tiếp. Người điều khiển theo dõi vở diễn và chuyển lệnh tiếp theo vào đúng thời điểm. Nếu một diễn viên nhảy cóc về phía trước, người điều khiển cần một lộ trình phục hồi. Nếu văn bản sai sắp xuất hiện, người điều khiển cần chế độ tắt màn hình.

Đây là lúc các bộ slide trở nên căng thẳng. Chúng mặc định vở diễn di chuyển theo một đường thẳng.

SurtitleLive được thiết kế xoay quanh quy trình của người điều khiển trực tiếp. Người điều khiển theo danh sách lệnh đã chuẩn bị, chuyển phụ đề tiếng Anh trong khi biểu diễn, và có thể phục hồi khi vở diễn đi chệch khỏi lộ trình dự kiến.

Đối với một người ra quyết định, điểm mấu chốt rất đơn giản: hệ thống không nên sụp đổ chỉ vì một buổi biểu diễn trực tiếp hành xử như một buổi biểu diễn trực tiếp.

Bước 5: Kiểm tra xem quy trình này có phù hợp với vở diễn Fringe của bạn không

SurtitleLive rất phù hợp nếu vở diễn của bạn có:

• một kịch bản Word (.docx) hoặc libretto, hoặc một văn bản biểu diễn phần lớn ổn định
• một ngôn ngữ nguồn không phải tiếng Anh
• khán giả, nhà tuyển chọn, hoặc nhà phê bình nói tiếng Anh
• nhu cầu phụ đề tiếng Anh tại Fringe hoặc khi lưu diễn
• thời gian kỹ thuật hạn chế tại địa điểm biểu diễn
• một đội ngũ nhỏ, không thể xây dựng một thiết lập phụ đề tùy chỉnh cho từng khán phòng
• nhu cầu khán giả đa ngôn ngữ tiềm năng

Nó không phải là công cụ chính phù hợp cho mọi buổi biểu diễn.

Nếu vở diễn phần lớn là ứng tác, thay đổi nhiều mỗi đêm, hoặc phụ thuộc vào tương tác khán giả kéo dài, bạn có thể cần một người chép lời trực tiếp, phóng viên chuyển lời nói thành văn bản, hoặc một quy trình lai ghép.

Nhưng nếu vở diễn của bạn có kịch bản và bạn có thể chuẩn bị văn bản tiếng Anh trước khi mở màn, một quy trình phụ đề được chuẩn bị sẵn thường là lộ trình gọn gàng hơn.

Bắt đầu quy trình phụ đề Fringe của bạn

Một dòng thời gian chuẩn bị đơn giản

Nếu vở diễn Fringe của bạn đã đang trong giai đoạn tập luyện, hãy sử dụng một lịch trình thực tế.

Ba đến bốn tuần trước khi mở màn:

• xác nhận (các) ngôn ngữ bạn cần
• chuẩn bị hoặc đặt hàng bản dịch tiếng Anh
• tải kịch bản lên và tạo bản nháp lệnh đầu tiên
• rà soát phụ đề tiếng Anh về độ rõ ràng và độ dài

Một đến hai tuần trước khi mở màn:

• tập luyện với danh sách lệnh
• điều chỉnh ngắt dòng và thời điểm bấm lệnh
• kiểm tra đường dẫn trình xem của khán giả và mã QR
• quyết định sẽ dùng chiếu, xem di động, hay cả hai

Trong quá trình kỹ thuật và biểu diễn:

• hướng dẫn ngắn cho người điều khiển
• kiểm tra mã QR trong khán phòng
• chạy buổi biểu diễn đầu tiên với việc bấm lệnh trực tiếp
• chỉnh sửa danh sách lệnh sau buổi diễn nếu cần

Công việc này không cần trở thành một khâu sản xuất kỹ thuật riêng biệt. Nó cần trở thành một phần trong quy trình sản xuất vở diễn của bạn.